Arş.Gör. Fatma SARI
İstanbul Medipol Üniversitesi Eczacılık
Fakültesi Farmasötik Botanik Ana Bilimdalı
Aromaterapi ve Dermokozmetik alanında Eczacının Rolü: Doğru Bitki, Doğru Kemotip – Biberiye Uçucu Yağı Örneği
Aromaterapi ve dermokozmetikte etkinlik; bitkinin adı kadar, doğru kemotip seçimiyle şekillenir.
Aromaterapi, uçucu yağların bünyesinde buldurduğu etkin bileşenlerin sinerjik etkisinden yararlanıldığı, kontrollü ve bilinçli kullanımının göz önünde tutulması gerektiği destekleyici bir uygulama modelidir. Aromaterapide kullanılan bu uçucu yağlar, rahatlama ve iyi hissetme amacıyla kullanımının yanı sıra, aynı zamanda topikal uygulamalarda dermokozmetik ürün ve formülasyonlarında etkinliğini destekleyici olarak rol almaktadır. Hekim ve eczacı danışmanlığında değerlendirilmesi gereken bu süreçte kullanılan bu yağların analiz sertifikalı, güvenilir ve GMP normlarında üretim süreçlerini tamamlamış olan firmalardan tercih edilmesi gerektiği önem arz etmektedir. Aromaterapi ve dermokozmetik alanında kullanılan tıbbi bitkilerin istenen etkiyi sağlaması yalnızca doğal kökenli olmaları ile değil, bitki materyalinin doğru teşhis edilmesi, kimyasal bileşimlerinin doğru değerlendirilmiş olması önem arz etmektedir. Tam da bu noktada kemotip bilgisi, aromaterapi ve dermokozmetikte eczacının danışmanlık rolünü güçlendiren temel unsurlardan biridir.
Biberiye (Salvia rosmarinus Spenn., syn. Rosmarinus officinalis L.) aromaterapi denilince ilk akla gelen ve halk arasında en sık kullanılan bitkiler arasındadır. Ancak “biberiye uçucu yağı” denilince tek bir ürün düşünülse de, bu tıbbi bitkinin farklı 3 kemotipi bulunmaktadır. Bu kemotip farklılıkları kullanımda etkiyi farklılaştırmaktadır. Her kemotip cilt, saç ve vücut sistemlerinde farklı etkiler göstermektedir. Bu nedenle eczacı danışmalığında problemin çözümüne uygun kemotipe sahip uçucu yağ tercih edilmelidir.
Biberiye ct. 1,8-Sineole (Sineol Kemotipi):
Aromaterapide özellikle nefes açıcı, zihinsel ve hafıza güçlendirici etkileri ile ön planda olan Sineol Kemotipi, dermokozmetik alanında yağlı ve problemli ciltler üzerine geliştirilen formülasyonlarda tercih edilir. Stimülan etkisi nedeniyle hassas ciltlerde düşük oranda kullanılması önerilir.
-Akneye eğilimli ciltler, Seboreik dermatit
-Kepek karşıtı saç ürünleri, Yağlanma eğilimli saç derisi
Biberiye ct. Camphor (Kafur Kemotipi):
Aromaterapide kas ve dolaşım destekleyici etkileriyle bilinmektedir. Dermokozmetikte sabit yağlarla seyretilerek vücut bakım yağlarında güvenli konsantrasyonlarda eczacı danışmanlığında kullanılması önerilir.
-Selülit giderici formülasyonlar, Sıkılaştırıcı vücut bakım yağları
-Spor sonrası masaj formülasyonları, Saç köklerini uyarıcı bakım serumları
Biberiye ct. Verbenone (Verbenon Kemotipi):
Bu kemotip özellikle aromaterapide en dengeli, güvenli ve dermokozmetikte biberiyenin sert keskin algısını kıran formu olarak bilinmektedir.
- Hassas saç derisi ve saç dökülmesi (erkek tipi ve kadın tipi)
- Anti-aging serum ve yağlar, olgun ve hassas ciltler
Aromaterapi formülasyonları ve dermokozmetik ürünlerde uçucu yağların bilinçsiz kullanımı, yanlış kemotip kullanımı söz konusu olduğunda ciltte irritasyon ve hassasiyete neden olur. Bu sebeple eczacılar; kemotip farkını bilen, cilt tipine uygun yönlendirme yapan, güvenli ve sınırlı kullanıma dair danışmanlık eden sağlık profesyonelleri olarak süreç içinde önemli bir sorumluluk üstlenmektedir.
Uçucu yağlar, kemotipi (C.T.) ne olursa olsun, dermal uygulamalarda doğrudan kullanılmamalı; uygulanacak anatomik bölge ve kullanım amacı dikkate alınarak sabit yağlar içinde seyreltilmiş biçimde uygulanmalıdır. Bu uygulamalarda, aromaterapinin genel güvenlik ve kullanım ilkeleri doğrultusunda genellikle %2, %3 veya %5 konsantrasyon aralıklarına uyulması gerekmektedir.
